De Noord-Zuidlijn en de vroegste geschiedenis van Amsterdam

Zaterdag 25 februari 2017
Van 12:00 tot 14:00 uur
Stadsarchief Amsterdam
Vijzelstraat 32

In het archeologisch onderzoek bij de aanleg van de Noord/Zuidlijn in 2005-2010 stond de rivier de Amstel centraal. De diepe bouwputten gaven toegang tot de onderste lagen van de rivierbedding tot 12 m onder NAP. Daarmee kwam nieuwe informatie voorhanden over ontwikkelingen in het landschap en vooral de waterhuishouding vanaf 3.000 v. Chr. Deze spelen een cruciale rol in de vroege geschiedenis van Amsterdam. Volgens de stratigrafische situatie op het Rokin vormde de (huidige) rivier de Amstel zich hier rond. 1.000 v. Chr. De bedding volgde een oude getijdegeul die ergens tussen 3.000 en 1.500 v. Chr actief was. Archeologische vondsten in de getijdegeul gaan terug tot het late Neolithicum. Ze leveren tot nu toe het oudste bewijs voor menselijke bewoning ter plekke in het natte veenlandschap. Nu was er in 2.400-2.000 v. Chr geen sprake van een vaste nederzetting, maar eerder van geïsoleerde boerderijen. Op basis van archeologische voorwerpen uit het Rokin en Damrak lijkt de semi-permanente bewoning zich door te zetten vanaf 900 v. Chr (Bronstijd) tot 1.000 n Chr (vroege Middeleeuwen). Toen kwam hierin een kentering door drastische klimatologische en landschappelijke veranderingen. Het veen werd droger en toegankelijker en het IJ kreeg via de Zuiderzee een open verbinding met de Noordzee. De monding van de Amstel werd dè ideale plek voor een handelsnederzetting in een scheepvaartnetwerk. Volgens archeologische vondsten in Amsterdam was een permanente nederzetting aan de Amstel kort voor 1.200 n. Chr een feit. Lang is aangenomen dat Amsterdam is ontstaan als een dorp van boeren van vissers, maar uit archeologisch onderzoek is gebleken dat 13de-eeuws Amsterdam een nederzetting was van diverse ambachten en handelscontacten die tot ver over de huidige landsgrenzen reikten.

Excursie naar de tentoonstelling Amsterdam 1900

Zaterdag 21 januari 2017
Om 12:00 uur
Stadsarchief Amsterdam
Vijzelstraat 32

Rond 1900 werd Amsterdam een dynamische stad. In dezelfde tijd ontwikkelde de fotografie zich tot een modern medium. In Amsterdam 1900 komen beide ontwikkelingen samen. In de binnenstad verrezen beeldbepalende gebouwen als het Centraal Station, de Beurs van Berlage. De industrie en de havens groeiden, maar tegelijk verkrotte de oude stad en was er veel armoede. Voor het eerst was het technisch mogelijk dit alles op foto’s vast te leggen.

Amsterdam 1900

Onderzoek in fotografie-collecties van musea en archieven heeft een schat aan onbekende beelden opgeleverd. Naast foto’s van bekende fotografen zoals George Hendrik Breitner, Jacob Olie en Bernard Eilers toont Amsterdam 1900 verrassende beelden van onbekende en inmiddels vergeten fotografen.

Van Olie, Breitner en Eilers zijn tot nu toe onbekende afdrukken te zien, deels uit particuliere collecties. Voor het eerst worden hun foto’s met elkaar gecombineerd en met werk van tijdgenoten – amateurs en beroeps.

In de tentoonstelling zien we het Amsterdam van 100 jaar geleden met stille grachten en glanzende nieuwbouw, havens in vol bedrijf en rokende fabrieksschoorstenen. Met handcamera’s legden amateurfotografen het gewoel van voorbijgangers, handkarren en paardentrams vast. We komen binnen in woonhuizen waar weelde heerste, maar ook in krotten en achterbuurten.

Een uniek onderdeel van de tentoonstelling vormen de zogenaamde autochromes (zelfkleurend). Zo noemde de Gebroeders Lumière hun eerste kleurenfoto’s. Met de kant-en-klare glasplaten uit de Franse fabriek kon iedere beroeps- of amateurfotograaf zonder special camera een geslaagde opname in kleur maken.

Autochromes zijn bijzonder kwetsbaar en worden zelden tentoongesteld. Op deze tentoonstelling wordt de unieke gelegenheid geboden drie originele autochromes te bekijken.

Zaterdag 21 januari 2017, Stadsarchief, Vijzelstraat 32:

12.00 – 12.30 uur:   Ontvangst met koffie of thee in Café De Bazel

12.30 – 13.15 uur:   Inleiding op de tentoonstelling door Anneke van Veen, conservator  bij het Stadsarchief

13.15 – 15.00 uur:   Bezoek tentoonstelling

Wilt u aan deze excursie deelnemen dan kunt u zich aanmelden door € 8.50 over te maken op rekening NL49INGB0000052391 t.n.v. Genootschap Amstelodamum, onder vermelding van ‘Amsterdam 1900’. Uw betaling geldt als aanmelding.

Jaarprogramma 2017

Zondag 1 januari - zondag 31 december 2017

 Publicaties

De vereniging publiceert dit jaar weer 4 afleveringen van het tijdschrift ‘Amstelodamum’ en het Jaarboek. Het 108e Jaarboek, dat tijdens de Algemene Ledenvergadering van 22 april wordt gepresenteerd,  bevat artikelen over de meest vermaarde rijtjeswoningen in het Amsterdam van de 17e eeuw die door de familie Cromhout werden gebouwd aan de Herengracht (nu Bijbels Museum). Verder onder meer een artikel over decoratieschilder Tjerk Reijenga en diens versieringen aan het Rijksmuseum en het Centraal Station, een onderzoek naar de rooimeesters die in de zestiende eeuw als eersten toezicht hielden op de bouwverordeningen, een speurtocht naar de leeuwen die ooit de gevel sierden van het Oudezijds Heerenlogement, en een schets over het toerisme in Amsterdam sedert 1883.

Website

De website wordt in 2017 uitgebreid met de jaargangen 1900 – 1951 die in het kader van het Metamorfoze project zijn gedigitaliseerd conform de meest moderne standaarden. Het tienjaren=blok 1951 – 1960 wordt dit jaar gedigitaliseerd en komt dan in 2018 op de website. Metamorfoze is het nationale programma voor het behoud van papieren erfgoed. Het wordt gefinancierd door het Ministerie van OCW en gecoördineerd door het Bureau Metamorfoze dat bij de Koninklijke Bibliotheek is ondergebracht. Adviescommissies van onafhankelijke deskundigen beoordelen de projectaanvragen en adviseren over de toekenning. Het Genootschap Amstelodamum heeft in 2015 een aangevraagd ingediend om opgenomen te worden in het programma Metamorfoze. Deze aanvraag is gehonoreerd voor de Maandbladen en Jaarboeken uit de periode 1900 – 1960. De Vereniging wil de komende jaren het deel 1961 – 2010 digitaliseren, maar is daarbij wel afhankelijk van financiering door derden.

 

Ledenwerving

Het aantal leden van het Genootschap schommelt rond de 800. Het bestuur wil ook dit jaar met een aantal pblieksacties het ledenbestand verhogen.

 

Activiteiten

21 januari: Inleiding en bezoek aan de tentoonstelling ‘Amsterdam 1900’. Stadsarchief

25 februari: Lezingen door de archeologen Jerzy Gawronski en Ranjith Jayasena: De Noord-Zuidlijn en de vroegste geschiedenis van Amsterdam. Stadsarchief.

1 april: Bezoek aan het Venduhuis De Eland – De Zon

22 april: Jaarvergadering, met aansluitend een bezoek aan de tentoonstelling Een betere stad. Stadsarchief

20 mei: Stadswandeling door Nieuw – West, in samenwerking met het Van Eesteren Museum.

17 juni: Boottocht langs de bruggen van de Amsterdamse School

9 september: Open Monumentendagen: zaterdag – avondlezing.

Oktober: Elke week een lunchlezing.

25 november: Inleiding en bezoek aan de tentoonstelling ‘Amsterdam getekend in de 18e eeuw’. Stadsarchief.

 

 

 

Lunch-lezingen over de ‘Oertijd’ van Amsterdam

Donderdag 3 november - donderdag 24 november 2016
Spui25
Spui 25

In de Novemberlezingen 2016 staat de ‘oertijd’ van Amsterdam centraal. In 4 lunchlezingen wordt ingegaan op de geschiedenis van onze stad tot de tijd van het Tolprivilege van 1275.

De lezingen worden verzorgd in samenwerking met Spui25 (Universiteit van Amsterdam). Aanvang van de lezingen 12.30 uur

Donderdag 3 november: Peter Henderikx (UvA, Afdeling Geschiedenis) De voorgeschiedenis van Amsterdam. Ontwikkeling van ontginning en bewoning van Amstelland (10e-13e eeuw) 

Amstelland maakte deel uit van het Utrechts-Hollandse veengebied dat vanaf de tiende eeuw stelselmatig in cultuur werd gebracht. Voor de reconstructie van de ontginningsgeschiedenis van Amstelland zijn de schriftelijke bronnen en archeologishe gegevens vrij schaars. Onderzoekers zijn wat dat betreft vooral aangewezen op het kaartbeeld en bodemkundige informatie. In de lezing zal onder andere worden ingegaan op de vraag of het deel van de Amstel tussen de Omval en het Waterlooplein wel of niet is gegraven. Ook komt de datering van de dam in de mond van de Amstel aan de orde, evenals de vraag wat er te zeggen valt over de bewoning bij de Amstelmond voor daar in de dertiende eeuw een nederzetting van vissers, schippers en handwerkslieden ontstond.

Donderdag 10 november: Jerzy Gawronski (Gemeente Amsterdam, Monumenten en Archeologie) De Noord-Zuidlijn en de vroegste geschiedenis van Amsterdam

In het archeologisch onderzoek bij de aanleg van de Noord/Zuidlijn in 2005-2010 stond de rivier de Amstel centraal. De diepe bouwputten gaven toegang tot de onderste lagen van de rivierbedding tot 12 m onder NAP. Daarmee kwam nieuwe informatie voorhanden over ontwikkelingen in het landschap en vooral de waterhuishouding vanaf 3.000 v. Chr. Deze spelen een cruciale rol in de vroege geschiedenis van Amsterdam. Volgens de stratigrafische situatie op het Rokin vormde de (huidige) rivier de Amstel zich hier rond. 1.000 v. Chr. De bedding volgde een oude getijdegeul die ergens tussen 3.000 en 1.500 v. Chr actief was. Archeologische vondsten in de getijdegeul gaan terug tot het late Neolithicum. Ze leveren tot nu toe het oudste bewijs voor menselijke bewoning ter plekke in het natte veenlandschap. Nu was er in 2.400-2.000 v. Chr geen sprake van een vaste nederzetting, maar eerder van geïsoleerde boerderijen. Op basis van archeologische voorwerpen uit het Rokin en Damrak lijkt de semi-permanente bewoning zich door te zetten vanaf 900 v. Chr (Bronstijd) tot 1.000 n Chr (vroege Middeleeuwen). Toen kwam hierin een kentering door drastische klimatologische en landschappelijke veranderingen. Het veen werd droger en toegankelijker en het IJ kreeg via de Zuiderzee een open verbinding met de Noordzee. De monding van de Amstel werd dè ideale plek voor een handelsnederzetting in een scheepvaartnetwerk. Volgens archeologische vondsten in Amsterdam was een permanente nederzetting aan de Amstel kort voor 1.200 n. Chr een feit.

Donderdag 17 november: Ranjith Jayasena (Gemeente Amsterdam, Monumenten en Archeologie) Van boerennederzetting naar ambachtsnederzetting

Lang is aangenomen dat Amsterdam is ontstaan als een dorp van boeren van vissers, maar uit archeologisch onderzoek is gebleken dat 13de-eeuws Amsterdam een nederzetting was van diverse ambachten en handelscontacten die tot ver over de huidige landsgrenzen reikten.

Donderdag 24 november: Kees Verkerk (UvA, Afdeling Geschiedenis) Amsterdam in de tijd van het tolprivilege

In deze lezing zal de spreker proberen een beeld te schetsen van het Amsterdam en de Amsterdammers van 1275 en tevens zal hij ingaan op het belang van het tolprivilege voor de verdere ontwikkeling van de stad.

tolprivilege 1275.